Bijwerkingen van antibiotica: wat je kunt verwachten
Stel je voor: je voelt je niet top, je hebt een stevige keelontsteking of een vervelende blaasontsteking, en je arts schrijft antibiotica voor. Fijn, denk je, want dit middel gaat de bacteri te lijf.
Maar dan hoor je verhalen over maagklachten en andere vervelende effecten. Wat kun je nu écht verwachten als je die pil slikt? In dit artikel praten we daar rustig over door, zonder ingewikkelde medische termen, maar wel met de feiten op een rij.
Antibiotica werken niet zomaar
Eerst even dit: antibiotica zijn krachtige medicijnen die specifiek gericht zijn op bacteri. Ze doden bacteri of zorgen dat ze zich niet meer kunnen vermenigvuldigen. Dat is fantastisch bij een echte bacteriële infectie, zoals een longontsteking of een ernstige urineweginfectie.
Maar ze doen niets tegen virussen, zoals griep of een gewone verkoudheid.
Dat is belangrijk om te weten, want als je ze slikt zonder dat het nodig is, loop je wel de nadelen, maar heb je er geen voordeel van. Veel mensen denken dat antibiotica altijd zwaar zijn, maar de bijwerkingen kunnen per persoon en per soort antibioticum best verschillen.
De een heeft er bijna geen last van, de ander voelt zich even flink beroerd. Laten we de meest voorkomende bijwerkingen eens doornemen.
Je spijsvertering op scherp
De meest bekende bijwerking van antibiotica is misschien wel de maag- en darmklachten. Je merkt dit vaak als je begint met slikken. Je kunt last krijgen van:
Waarom gebeurt dit? Je darmen zitten vol met goede bacteri die helpen bij je spijsvertering.
- Misselijkheid
- Diaree
- Opgeblazen gevoel
Antibiotica zijn helaas niet zo selectief; ze doden niet alleen de kwade bacteri die de infectie veroorzaken, maar ook een deel van die goede bacteri in je darm. Daardoor raakt je spijsvertering even van slag.
Normale diaree door antibiotica is vaak mild en gaat vanzelf over als je stopt met de kuur. Het is wel belangrijk om voldoende te drinken, zodat je niet uitdroogt. Als de diaree heel hevig is, of als je ook koorts krijgt of bloed in je ontlasting ziet, moet je wel contact opnemen met je arts.
Is diaree gevaarlijk?
In zeldzame gevallen kan een bacterie genaamd Clostridium difficile de overhand krijgen als de goede bacteri verdwenen zijn.
Dit kan een ernstige darminfectie veroorzaken.
Huidreacties en allergieën
Een ander veelgehoord verhaal is de allergische reactie. Sommige mensen zijn overgevoelig voor een bepaald antibioticum.
Dit merk je meestal binnen enkele dagen na de eerste dosis. De verschijnselen kunnen zijn:
- Jeuk
- Huiduitslag (rode vlekjes of bultjes)
- Netelroos
Dit hoeft niet altijd ernstig te zijn, maar het is wel vervelend. Als je uitslag krijgt, is het verstandig om even te bellen met de huisartsenpost of je eigen arts. Soms is het een lichte reactie die vanzelf overgaat, maar soms moet je stoppen met het middel of overstappen op een ander type antibioticum. Een zeer zeldzame, maar ernstige allergische reactie is anafylaxie.
Wanneer is een allergie echt gevaarlijk?
Dit merk je aan benauwdheid, zwelling van het gezicht of keel, en een snelle hartslag.
Dit is een medische noodsituatie. Gelukkig komt dit maar bij een klein percentage van de mensen voor. Als je weet dat je allergisch bent voor penicilline of een ander antibioticum, geef dit dan altijd door aan je arts en apotheker.
Overgevoeligheid voor zonlicht
Dit is een bijwerking die veel mensen vergeten: meer weten over de bijwerkingen van antibiotica? Sommige antibiotica maken je huid namelijk gevoeliger voor zonlicht.
Je verbrandt dan veel sneller dan normaal, zelfs als het bewolkt is. Antibiotica zoals doxycycline (vaak gebruikt bij luchtweginfecties of tekenbeetkoorts) en bepaalde middelen uit de groep van de fluoroquinolonen kunnen dit veroorzaken. Wat kun je eraan doen?
Simpel: smeer je goed in met zonnebrandcrème met een hoge factor (minimaal SPF 30), draag een hoed of pet en vermijd de felste zon tussen 12:00 en 15:00 uur. Dit effect houdt aan tot enkele dagen nadat je gestopt bent met de kuur.
Andere bekende klachten
Naast maagklachten en huidreacties zijn er nog wat andere dingen die kunnen optreden, hoewel ze niet bij iedereen voorkomen.
Mond en tong
Door antibiotica kun je last krijgen van een vieze smaak in je mond of zelfs schimmelinfecties in de mond (spruw) of vagina. Dit komt omdat de natuurlijke balans in je lichaam even verstoord raakt. Een schimmel groeit normaal niet snel door de aanwezigheid van goede bacteri, maar als die bacteri worden aangetast door de antibiotica, kan de schimmel toeslaan.
Dit is vervelend, maar meestal makkelijk te behandelen met een schimmelmiddel. Sommige mensen voelen zich wat moe of hebben last van hoofdpijn tijdens een antibioticakuur.
Hoofdpijn en vermoeidheid
Dit is vaak lastig om te zeggen of het door het medicijn komt of door de infectie zelf.
Je lichaam is immers al druk bezig met het bestrijden van de ziekte. Rust is dan belangrijk.
Hoe ga je hiermee om? Tips voor tijdens de kuur
Je hoeft niet bang te zijn voor antibiotica, want ze redden levens. Maar je kunt wel slim omgaan met de bijwerkingen.
- Eet met de pillen: Slik antibiotica nooit op een lege maag als je hier misselijk van wordt. Een lichte maaltijd helpt vaak, tenzij de bijsluiter zegt dat je het wel nuchter moet innemen (bijvoorbeeld bij sommige middelen tegen tuberculose). Check dit altijd even.
- Yoghurt en probiotica: Veel mensen zweren bij het eten van yoghurt met levende bacteriën (probiotica) tijdens de kuur. Dit kan helpen om je darmflora een beetje te ondersteunen. Vraag wel even aan je arts of dit mag, want bij sommige zeldzame infecties is het afgeraden.
- Drink veel water: Dit helpt je nieren om de medicijnen af te breken en vermindert de kans op hoofdpijn.
- Maak de kuur altijd af: Dit is cruciaal. Ook als je je al beter voelt na drie dagen, moet je doorgaan tot de strip leeg is. Als je te vroeg stopt, kunnen de overgebleven bacteri weer opbloeien en resistent worden. Dat betekent dat het antibioticum de volgende keer niet meer werkt.
Resistentie: het grote gevaar
Er is een reden waarom artsen soms terughoudend zijn met het voorschrijven van antibiotica.
Bacteriën kunnen slimmer worden. Als we te vaak of onnodig antibiotica gebruiken, ontstaan er resistente bacteri.
Dit zijn bacteri die niet meer doodgaan van de standaard medicijnen. Een bekend voorbeeld is de MRSA-bacterie. Het is dus belangrijk dat je antibiotica alleen slikt als het echt nodig is, en altijd volgens de voorschriften van de dokter. Zo bescherm je niet alleen je eigen gezondheid, maar ook die van anderen.
Wanneer moet je direct contact opnemen?
Hoewel de meeste bijwerkingen mild zijn, zijn er signalen waar je niet mee moet wachten. Bel direct je arts of de huisartsenpost als:
- Je ernstige diaree krijgt met bloed of slijm.
- Je ademhalingsproblemen of zwellingen in het gezicht of keel krijgt.
- Je hevige jeuk of uitslag krijgt die erger wordt.
- Je last krijgt van hevige pijn in je pezen of gewrichten (soms bij specifieke antibiotica).
Conclusie
Antibiotica zijn een wondermiddel als ze goed gebruikt worden. Ze kunnen je snel weer op de been helpen bij een bacteriële infectie.
Wel is het goed om te weten dat je lichaam even moet wennen.
Spijsverteringsklachten zijn het meest normaal, maar ook huidreacties en vermoeidheid kunnen voorkomen. Let op je lichaam, zorg voor wat extra rust en volg de instructies van de arts en apotheker op. Zo haal je het meeste uit je kuur en beperk je de overlast tot een minimum. En onthoud: beter word je pas als je de kuur afmaakt, ook als je je al beter voelt.