Gewichtstoename door medicijnen: welke medicijnen zijn de boosdoeners?
Je staat op de weegschaal en schrikt. Hoe kan dit? Je eet niet eens zoveel anders, maar de kilo’s vliegen eraan.
Soms ligt het niet aan je wilskracht of je dieet, maar aan iets veel simpelers: de pillen die je slikt. Gewichtstoename is een vervelende en vaak onbesproken bijwerking van veel medicijnen.
Hoewel artsen zich richten op het genezen van een aandoening, kan de prijs soms een hoger getal op de weegschaal zijn. Laten we eens kijken welke medicijnen de boosdoeners zijn en wat je ertegen kunt doen.
Waarom kom je aan van medicijnen?
Het is niet altijd even simpel als ‘meer eten en minder bewegen’.
Medicijnen kunnen je lichaam op verschillende manieren beïnvloeden. Sommige middelen zorgen ervoor dat je eetlust toeneemt, waardoor je ongemerkt veel meer calorieën naar binnen werkt. Andere medicijnen vertragen je stofwisseling, waardoor je lichaam minder energie verbrandt. Soms is het vochtretentie: je lichaam houdt vocht vast, waardoor je tijdelijk zwaarder lijkt.
Het is een complex samenspel van hormonen, hersenchemie en spijsvertering. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 20 tot 30 procent van de mensen die langdurig bepaalde medicijnen gebruikt, een gewichtstoename van 5 procent of meer van hun lichaamsgewicht ervaart.
Dat is behoorlijk significant. Laten we de verdachten op een rijtje zetten.
De grootste verdachten: welke medicijnen zorgen voor gewichtstoename?
Hoewel bijna elk medicijn bijwerkingen kan hebben, zijn er een aantal categorieën die berucht staan om hun effect op de weegschaal. Het gaat hier vaak om medicijnen die je langdurig slikt.
Antidepressiva: een zwaar thema
Antidepressiva zijn een van de bekendste boosdoeners. Ze helpen je stemming te verbeteren, maar kunnen een negatief effect hebben op je gewicht.
Vooral selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s) zoals sertraline (merknaam Zoloft), fluoxetine (Prozac) en paroxetine (Paxil) worden hiermee in verband gebracht. Hoewel je in de beginfase soms zelfs wat gewicht kunt verliezen, kan langdurig gebruik leiden tot een toename van 2 tot 5 kilo of meer. Tricyclische antidepressiva (TCA’s), zoals amitriptyline, hebben een nog grotere impact.
Antipsychotica: een aanzienlijke impact
Gebruikers rapporteren vaak een gewichtstoename van 7 tot 10 kilo. Dit komt omdat deze medicijnen de eetlust stimuleren en de stofwisseling beïnvloeden. Het is een frustrerende bijwerking, want je zoekt juist mentale rust en krijgt er een lichamelijk ongemak bij. Antipsychotica worden gebruikt voor aandoeningen zoals schizofrenie en bipolaire stoornissen, maar ook soms voor ernstige depressie of angst.
Helaas staan ze bekend om hun flinke effect op het gewicht. Medicijnen zoals olanzapine (Zyprexa), quetiapine (Seroquel) en aripiprazol (Abilify) kunnen leiden tot een aanzienlijke gewichtstoename.
Diabetesmedicatie: een lastig dilemma
Olanzapine is hierbij de grootste boosdoener; gebruikers komen gemiddeld 8 tot 11 kilo aan tijdens de behandeling. Quetiapine volgt op de voet met een gemiddelde toename van 7 tot 9 kilo.
Deze medicijnen beïnvloeden dopamine- en serotonine-receptoren in de hersenen, wat de honger naar vooral suiker en vet enorm kan stimuleren. Het is niet alleen een kwestie van wilskracht; je lichaam geeft je signalen dat je moet eten, ook al ben je al vol. Voor mensen met diabetes type 2 is medicatie vaak onmisbaar, maar sommige middelen kunnen de gewichtscontrole bemoeilijken.
Hormoontherapie: een hormonaal spel
Sulfonylureeën (zoals glipizide of glyburide) stimuleren de aanmaak van insuline door de alvleesklier.
Hoewel dit de bloedsuiker verlaagt, kan het ook leiden tot een toename van de eetlust en, indirect, tot gewichtstoename. Interessant genoeg kan ook metformine, een medicijn dat vaak wordt voorgeschreven om de bloedsuiker te verlagen en soms zelfs om af te vallen, in sommige gevallen een tijdelijke gewichtstoename veroorzaken, vooral in de beginfase. Diuretica (plaspillen) die soms bij diabetes worden gegeven, zorgen voor vochtretentie, wat zich vertaalt in een hoger getal op de weegschaal, hoewel dit meestal tijdelijk is.
Statines en bètablokkers: hart en longen
Hormoontherapie, of het nu gaat om anticonceptiepillen of behandelingen voor de overgang (menopauze), kan een duidelijk effect hebben op je gewicht. Oestrogenen, een belangrijk onderdeel van deze therapie, kunnen de vetopslag beïnvloeden, vooral rond de heupen en buik.
Hoewel moderne anticonceptiepillen vaak lage doseringen bevatten en de impact op gewicht minder groot is dan vroeger, ervaren sommige vrouwen nog steeds een toename van 2 tot 3 kilo.
Bij hormoontherapie voor de overgang kan de gewichtstoename variëren, afhankelijk van de specifieke samenstelling van de medicatie. Statines, zoals simvastatine (Zocor) of atorvastatine (Lipitor), worden gebruikt om het cholesterol te verlagen. Hoewel ze levensreddend kunnen zijn, suggereren sommige studies een verband met een lichte gewichtstoename.
De exacte reden is nog niet helemaal duidelijk, maar het zou te maken kunnen hebben met kleine veranderingen in de stofwisseling van vetzuren. Bètablokkers, medicijnen die worden gebruikt voor hoge bloeddruk en hartproblemen (zoals propranolol), kunnen ook bijdragen aan gewichtstoename. Ze verminderen de snelheid waarmee je lichaam calorieën verbrandt en kunnen vermoeidheid veroorzaken, wat leidt tot minder beweging. Als er één medicijn is dat bekend staat om gewichtstoename, dan zijn het wel corticosteroïden zoals prednison.
Corticosteroïden: de beruchtste vorm
Ze worden gebruikt voor ontstekingen, allergieën en auto-immuunziekten. Prednison zorgt ervoor dat je lichaam vocht vasthoudt (vooral in het gezicht, een zogenaamde ‘maan’) en stimuleert de eetlust enorm.
Het is niet ongebruikelijk dat mensen tijdens een prednisonkuur 5 tot 10 kilo aankomen, hoewel dit vaak deels weer verdwijnt na het stoppen met de medicijnen.
Wat kun je ertegen doen?
Je hoeft je niet zomaar neer te leggen bij gewichtstoename. Er zijn stappen die je kunt nemen, in overleg met je arts.
Monitoring is key
De eerste stap is bewustzijn. Weeg je regelmatig en houd je BMI in de gaten.
Voeding en beweging aanpassen
Als je merkt dat je onverklaarbaar aankomt, bespreek dit dan met je arts. Het is belangrijk om vroegtijdig in te grijpen voordat de kilo’s zich opstapelen. Als je medicijnen slikt die je stofwisseling vertragen of je eetlust stimuleren, moet je je dieet misschien aanpassen.
Een diëtist kan helpen bij het opstellen van een plan dat rekening houdt met deze bijwerkingen. Minder suiker en bewerkte koolhydraten kunnen helpen om de eetlust onder controle te houden.
Beweging is cruciaal, vooral als je medicijnen slikt die je moe maken of je metabolisme vertragen. Probeer elke dag minstens 30 minuten matig intensief te bewegen. Spiermassa opbouwen door krachttraining helpt ook om je stofwisseling te versnellen. In sommige gevallen is er een alternatief.
Medicatie aanpassen
Soms is er een medicijn in dezelfde klasse dat minder impact heeft op je gewicht.
Bij antidepressiva zijn er middelen zoals bupropion (Wellbutrin) die zelfs kunnen helpen bij gewichtsverlies. Bij antipsychotica zijn er nieuwere generaties die minder snel tot gewichtstoename leiden. Overleg altijd met je arts voordat je medicijnen wijzigt; stop nooit zomaar met slikken.
Conclusie: Praten is het halve werk
Gewichtstoename door medicijnen is een reëel en vervelend probleem, maar het is niet onoplosbaar. Het begrijpen van de oorzaak is de eerste stap.
Of het nu gaat om antidepressiva, antipsychotica, diabetesmedicatie of corticosteroïden, de impact op je lichaam kan groot zijn.
De belangrijkste tip? Blijf communiceren met je zorgverlener. Wees eerlijk over je zorgen over je gewicht.
Een open gesprek kan leiden tot aanpassingen in je behandelplan, dieetadvies of een verwijzing naar een specialist. Je gezondheid is meer dan alleen een getal op de weegschaal, maar het is wel belangrijk om je comfortabel in je lichaam te voelen. Met de juiste kennis en ondersteuning kun je de balans vinden tussen je medicijnen en een gezond gewicht.